Giao tiếp với thầy cô- điều không bao giờ thừa

Nghiêm khắc chưa chắc đã là việc xấu. Có một câu tục ngữ nói rằng: Có thầy giáo nghiêm khắc sẽ có học trò giỏi. Nghiêm khắc là yêu cầu nghiêm túc, thậm chí rất nghiêm túc. Yêu cầu làm, bạn nhất định phải làm bằng được. Yêu cầu hoàn thành, bạn nhất định phải hoàn thành cho xong, không được qua loa, sơ sài. Để đạt được mục đích, có khi còn phải kèm theo hình phạt. Những học sinh được các thầy cô, giáo nghiêm khắc dậy dỗ, nói chung có kiến thức cơ bản vững chắc, tư duy sâu sắc, làm việc cẩn thận, tỷ mỷ. Cách nghiêm khắc như vậy rất có lợi cho học sinh trung học đang trong quá trình trưởng thành. Tuy nhiên quá máy móc thì không nên. Nếu như nói “nghiêm” là tiêu chuẩn thì máy móc lại là vấn đề phương pháp. Cách để đạt được tiêu chuẩn cao không chỉ có một con đường. Áp dụng nhiều phương thức linh hoạt thường có thể làm cho mục tiêu được thực hiện nhanh nhất. Máy móc cũng có thể nói là vấn đề thái độ. Dậy dỗ với một thái độ khó đăm đăm, thường gây ra một sự tương phản rất lớn với thiên tính thoải mái, hoạt bát của các bạn trẻ, đương nhiên sẽ không được các em hoan nghênh. Có khi vì quá máy móc, cho dù không nghiêm khắc cũng khó làm cho người khác tiếp thu. Những thầy, cô giáo nghiêm khắc mà không máy móc, ôn hoà nhưng yêu cầu rất nghiêm túc đương nhiên là những thầy, cô giáo hoàn hảo nhất. Nhưng tính cách của con người rất khác nhau, cùng một con người nhưng ở các thời kỳ khác nhau cũng khó có thể hoàn toàn hài hoà thống nhất, điều này đòi hỏi các em học sinh phải hiểu các thầy, cô giáo.

Trước tiên đa số các thầy, cô giáo quá máy móc là xuất phát từ động cơ tốt, họ có mong muốn mạnh mẽ rằng học sinh học tập tốt, lớn lên lành mạnh, có lúc vì nóng lòng, suốt ruột, cho rằng như thế có thể buộc học sinh cố gắng hơn. Vô tình, họ không để ý đến tính cách ngây thơ, hoạt bát, tư duy linh hoạt, luôn biến đổi của học sinh, cũng không để ý đến không khí chan hoà, thoải mái giữa thầy trò. Nếu như chúng ta lấy cái sai để đối phó với cái sai, dùng cách “kính nhi viễn chi”, không chú ý nghe bài của thầy, buông lỏng việc học tập môn của thầy, cô ấy, thì người chịu thiệt thòi lại chính là bản thân các em học sinh.

Nếu như chúng ta hiểu được sự tận tuỵ của thầy, cô giáo, lòng chúng ta sẽ nhẹ nhàng hơn. Chúng ta sẽ chuyên cần tiếp thu kiến thức mà bỏ qua thái độ và phương pháp không đúng của thầy, cô giáo. Trong dịp nào đó thuận tiện, sẽ nói với thầy, cô giáo những cảm nhận của mình, hoặc ca ngợi ưu điểm của một thầy, cô giáo nào đó có phong cách ngược lại, có lẽ sẽ có thể làm cho thầy, cô giáo quá máy móc hiểu ra.

Con người phải trải qua một quá trình tu dưỡng mới nhận rõ được khuyết điểm và thiếu sót của mình. Các thầy, cô giáo cũng như vậy. Với thời gian kinh nghiệm giảng dậy phong phú dần lên, ngày càng từng trải hơn, các thầy, cô giáo sẽ tìm ra phương pháp tốt hơn. Là những học sinh, nếu chúng ta kiên trì chờ đợi, kính trọng, chủ động giao lưu tình cảm với các thầy, cô giáo tin tưởng rằng trước mặt là những học trò tin yêu và tôn kính thầy cô, những người quá máy móc sẽ thay đổi thái độ và phương pháp không phù hợp.

Xây dựng không khí cởi mở và chan hoà cần có sự nỗ lực của cả thầy lẫn trò. 
Khi thầy cô trách mắng ?
 Trong quan hệ giữa thầy trò cũng thường gặp hiện tượng “đối đầu”, tức quan hệ giữa thầy trò rất căng thẳng. Thầy, cô giáo yêu cầu học sinh làm một việc nào đó, học sinh nhất định không làm; Thầy, cô giáo phê bình, học sinh không tiếp thu và dễ có những lời nói trái ý với thầy, cô giáo, đó là những biểu hiện cụ thể của hiện tượng “đối đầu”, từ đó làm cho quan hệ thầy trò xấu đi, hai bên đều có ý kiến hoặc thành kiến phiến diện, ảnh hưởng không tốt đến không khí dạy và học. Loại hiện tượng này ở tiểu học hầu như không có, ở bậc đại học cũng rất ít gặp, vì sao trong giai đoạn trung học lại khá phổ biến? Điều này có quan hệ rất nhiều với những đặc điểm tâm lý và thay đổi nhận thức của các em ở lứa tuổi mới lớn.

Các nhà tâm lý học cho rằng, học sinh trung học đang ở trong quá trình chuyển hoá từ thời kỳ thơ ấu sang thời kỳ trưởng thành, sinh lý và tâm lý của các em có những thay đổi mạnh mẽ. Ý thức về bản thân của học sinh trung học có một bước phát triển, ý thức về bản thân là nhận thức về mình và về quan hệ xã hội xung quanh. Do ý thức về bản thân được tăng cường, dần đi đến độc lập, đó là một mặt tốt. Nhưng do ý thức về bản thân của học sinh trung học phát triển chưa chín muồi, thường mang theo mầu sắc chủ quan và mù quáng. Ví dụ, có em khi các bạn đánh giá không chính xác, nhìn thấy nhiều ưu điểm của mình mà không nhìn thấy khuyết điểm, quá tự tin, do đó không chịu nghe những lời phê bình của thầy, cô giáo, cố chấp, bảo thủ ý kiến của mình, rồi sinh ra hiện tượng “đối đầu”.

Thế giới nội tâm của học sinh trung học ngày càng phức tạp hơn, bắt đầu ít bộc lộ những diễn biến nội tâm, đó là tính khép kín. Quan sát kỹ sẽ phát hiện thấy rằng, học sinh trung học khoảng lớp 6, lớp 7, có ngăn kéo để đồ riêng thường khoá lại, dường như trong đó có cất giấu thứ gì đó bí mật; không ít học sinh trung học tỏ ý không bằng lòng hoặc từ chối khi cha mẹ yêu cầu xem ghi chép riêng của các em; những thay đổi tình cảm nói chung không dễ lộ ra, cho dù có những xáo động cũng thường cố gắng giấu kín. Tính khép kín phát triển chứng tỏ mức độ thay đổi về chiều sâu của hoạt động trí lực ở học sinh trung học đã nâng cao, khả năng trí lực cũng tăng cường lên khá nhiều. Nhưng tính khép kín cũng thường làm cho học sinh trung học không muốn nói những chuyện tâm lý với thầy, cô giáo, gây trở ngại cho việc giao lưu giữa thầy và trò. Nếu lời nói và cử chỉ của thầy, cô giáo có gì không cẩn thận hoặc đụng chạm đến bí mật tâm lý của học sinh (như việc giao lưu giữa học sinh nam nữ) đều sẽ gây ra những phản ứng tình cảm của học sinh và sinh ra hiện tượng “đối đầu”.

Hiện tượng dao động bất định của các bạn trẻ ở tuổi mới lớn là một đặc điểm rõ rệt. Ví dụ, biên độ thăng trầm của tâm lý, tình cảm dễ bị xáo động, dễ nổi nóng, dễ hành động cực đoan mà không phân biệt hoàn cảnh, điều kiện, không cần biết đối tượng là ai. Các bạn trẻ mong muốn được người khác tôn trọng, mong muốn được người khác coi mình là người lớn, là một thành viên của xã hội, nhưng trên thực tế, tư duy còn chưa chín muồi, nhìn vấn đề còn chưa toàn diện, chưa có ý kiến độc lập; Lòng tự trọng của các bạn trẻ cao, muốn vươn lên và hiếu thắng, nhưng thường nhìn vấn đề theo một chiều, dễ lung lay, dễ quá tả. Hiện tượng “đối đầu” giữa thầy trò ở giai đoạn trung học, không thể không nói rằng có quan hệ trực tiếp với những nhân tố của tuổi mới lớn.

Đương nhiên, quả thật cũng có một số rất ít thầy, cô giáo không được học sinh hoan nghênh. Ví dụ, phương pháp giảng dậy khô khan, vô vị, không có tình cảm với học sinh, không nhìn thấy sự phát triển của tâm lý học sinh, giải quyết vấn đề thiếu công bằng, có sự thiên vị rõ ràng với một số học sinh, thường xuyên trách móc những học sinh mà mình không ưa thích… Điều này cũng chứng tỏ chất lượng của đội ngũ giáo viên trung học cần được nâng cao hơn, cần nhằm đúng những đặc điểm tâm lý sinh lý của học sinh trung học, cần cải tiến phương pháp giảng dậy, nâng cao chất lượng giáo dục; Mặt khác cũng đòi hỏi giáo viên hiểu thấu những đặc điểm sinh lý, tâm lý của học sinh trung học, thúc đẩy chúng phát triển theo hướng lành mạnh, khi phát hiện thấy những mầm mống không lành mạnh, phải giúp các em điều chỉnh tâm lý, đề phòng xẩy ra những việc ngoài ý muốn. Chỉ có như vậy mới có thể cải thiện quan hệ thầy trò, nhằm giảm bớt hiện tượng “đối đầu” ở giai đoạn trung học.

Hiện nay vấn đề giáo dục về tuổi mới lớn còn chưa phổ biến trong giáo viên và học sinh. Thầy, cô giáo quan tâm nhiều đến bài vở của học sinh, nhưng ít quan tâm đến sự phát triển nhân cách và tâm lý của các em. Thầy, cô giáo còn thiếu hiểu biết về ý nghĩa hàm chứa trong 3 chữ “tuổi mới lớn”. Vì vậy, việc bổ túc một “bài” về giáo dục cho tuổi mới lớn, nhằm tăng thêm chỗ dựa và tạo tiếng nói chung cho học sinh và giáo viên là cách cơ bản để loại bỏ hiện tượng “đối đầu”.